D66 en CDA willen dat het volgende kabinet werk gaat maken van een nieuw systeem voor automobilisten: betalen voor elke kilometer die je rijdt. In plaats van de huidige brandstofaccijnzen zou je dan gaan betalen op basis van hoeveel, waar en wanneer je rijdt. Het klinkt misschien als toekomstmuziek, maar deze plannen komen steeds dichterbij.
Waarom willen politici dit systeem invoeren
De reden is eigenlijk vrij simpel: de overheid loopt inkomsten mis. Steeds meer mensen rijden elektrisch, wat goed is voor het milieu, maar slecht voor de staatskas. Elektrische auto’s tanken geen benzine en betalen dus geen brandstofaccijnzen. Experts schatten dat de overheid uiteindelijk ongeveer 8 miljard euro per jaar misloopt als iedereen elektrisch zou rijden. Dat geld moet ergens anders vandaan komen. Tegelijkertijd heeft de overheid nog steeds miljarden euro nodig voor het onderhoud van wegen en voor klimaatmaatregelen. Het nieuwe systeem zou dit probleem kunnen oplossen door iedereen te laten betalen voor het werkelijke gebruik van de wegen.
Hoe zou zo’n systeem werken
Het idee is dat je gaat betalen per kilometer, maar niet overal hetzelfde tarief. In de spits zou je meer betalen dan 's avonds. In drukke steden zou rijden duurder zijn dan op het platteland. En auto’s die veel CO2 uitstoten zouden meer per kilometer kosten dan schone auto’s. Dit betekent dat je maandelijkse autokosten minder voorspelbaar worden. Je weet niet meer van tevoren precies hoeveel je kwijt bent aan autobelasting, omdat het afhangt van je rijgedrag. Voor mensen die nu veel rijden zou dit systeem waarschijnlijk duurder uitpakken.
Praktische uitdagingen voor automobilisten
Een belangrijk punt is hoe zo’n systeem zou werken in de praktijk. Er moeten kastjes, apps of camera’s komen om bij te houden waar en wanneer je rijdt. Dat roept vragen op over privacy en gegevensbeveiliging. Bovendien heeft de overheid niet altijd een goede reputatie als het om grote ICT-projecten gaat. Voor gewone automobilisten wordt het systeem waarschijnlijk ook ingewikkelder. Nu weet je precies wat je betaalt aan wegenbelasting en brandstofaccijnzen. Met het nieuwe systeem hangt je rekening af van veel verschillende factoren, wat het moeilijker maakt om je kosten te overzien.
Wie zou er beter en wie slechter af zijn
D66 wil het systeem zo inrichten dat mensen in gebieden zonder goed openbaar vervoer minder per kilometer betalen. De redenering is dat de auto voor hen geen luxe is, maar noodzaak. Alleen is het nog onduidelijk hoe je precies bepaalt welke gebieden hiervoor in aanmerking komen. Mensen met oudere benzine- of dieselauto’s zouden waarschijnlijk het meest per kilometer gaan betalen, omdat hun auto’s meer CO2 uitstoten. Dit raakt vooral mensen met een smaller budget, die zich geen nieuwere hybride of elektrische auto kunnen veroorloven. Zij zouden dus dubbel getroffen worden: ze kunnen geen schonere auto kopen én moeten extra betalen per kilometer. Elektrische auto’s zouden in dit systeem het goedkoopst uitkomen, al moeten ook EV-rijders een bijdrage leveren voor het gebruik van de wegen.
Mogelijke voordelen van het nieuwe systeem
Er zitten ook positieve kanten aan betalen per kilometer. Mensen die weinig rijden zouden minder kwijt kunnen zijn dan nu het geval is. Rijden buiten de spits of buiten drukke gebieden kan goedkoper worden, wat files zou kunnen verminderen. En een systeem dat rekening houdt met CO2-uitstoot stimuleert de overstap naar zuinigere auto’s. Veel organisaties in de autosector staan in principe open voor betalen naar gebruik, maar dan wel onder voorwaarden: het moet eerlijk, betaalbaar en vooral niet te ingewikkeld worden.
Wat betekent dit voor jou als automobilist
Voor nu hoef je nog geen actie te ondernemen. Deze plannen zijn nog in de verkennende fase en het duurt waarschijnlijk nog jaren voordat zo’n systeem wordt ingevoerd. Mocht het er komen, dan is het belangrijk dat er goede waarborgen komen voor mensen die afhankelijk zijn van hun auto maar geen alternatieven hebben. Het huidige systeem van autobelasting en brandstofaccijnzen heeft ook zijn gebreken, dus verandering is niet per definitie slecht. Waar het om gaat is dat een nieuw systeem eerlijk en transparant is voor alle automobilisten.